Czad, Republika Czadu

Obszar 1248,0 tys. km2; 14 prefektur; 5,5 min ludności (1989 r.); 4 osoby na 1 km2; stolica Ndżamena (512 tys. mieszk.; 1986 r.); większe miasta (tys.): Sarh (124), Moundou (87), Abeche (71); Arabowie 33%, plemiona sudańskie i nilockie; języki urzędowe: francuski i arabski; muzułmanie, animiści; waluta: 1 frank CFA = 100 centymów.

Większą część terytorium kraju zajmuje równinna Kotlina Czadu, ograniczona od północy łańcuchem wulkanicznych gór Tibesti (Emi Kussi 3415 m n.p.m.), a od wschodu wzniesieniami Wadaj i Ennedi. Północna część kraju leży w obrębie Sahary, która ku południowi przechodzi w strefę Sahelu, a następnie sawanny sudańskiej. Na terenie kraju znajduje się też część jeziora Czad, jednego z największych jezior w Afryce. Jego powierzchnia zmienia się od 10 do 25 tys. km2. Brzegi jeziora porośnięte są gęsto trzcinami, papirusami i innymi roślinami.
Na obszarze Czadu utworzono dwa parki narodowe: Zakouma i Manda, oraz kilka rezerwatów. Na terenie największego parku narodowego Zakouma żyje duża liczba słoni, bawołów, żyraf, lwów i antylop. W rezerwacie Douguia nad jeziorem Czad występują hipopotamy, krokodyle, a także liczne gatunki ptactwa.
Terytorium Czadu było w przeszłości częścią dobrze rozwiniętych państw afrykańskich. Już w IX w. wysoki poziom sztuki osiągnął zamieszkujący okolice jeziora Czad lud Sao. Później na obszarze obecnego Czadu powstały państwa: Kanem-Bornu, Baguirmi i Wadaj. Pierwsi Europejczycy przybyli tu dopiero w XIX w., a w 1910 r. kraj opanowali Francuzi, którzy rządzili nim do 1960 r.
Najbardziej zaludnionym obszarem w Czadzie jest region sawanny. Zamieszkują go plemiona zajmujące się głównie uprawą ziemi (Baguirmi, Sara i in.). W strefie Sahelu i Sahary żyją natomiast koczownicy, utrzymujący się z hodowli bydła i owiec (Tubu, Tuaredzy, Arabowie). Wyspy na jeziorze Czad zamieszkują plemiona Boudouma i Kouri żyjące głównie z rybołówstwa. Do budowy domów i łodzi wykorzystują papirusy rosnące w strefie przybrzeżnej jeziora.
Spośród miast tego kraju najbardziej znanymi, obok stolicy Ndżameny, są Abeche i Ouare.
Ndżamena jest małym miastem, zabudowanym parterowymi, glinianymi domkami. Jedynie w centrum znajdują się nowoczesne budynki, mieszczące instytucje państwowe i biura zagranicznych przedsiębiorstw.
Tutejsze muzeum ma bogate zbiory, m.in. kultury Sao z IX w. i przykłady rytów naskalnych z regionu Tibesti.
Położone w strefie półpustyń Abeche było stolicą imperium Wadaj. Do ciekawszych obiektów należą tu meczety i duże bazary. W Ouare na uwagę zasługują przede wszystkim pałac i groby sułtanów.
Wskutek nieustabilizowanej sytuacji politycznej ruch turystyczny w Czadzie był przez wiele lat znikomy, ale ostatnio wykazuje tendencję wzrostową. W 1987 r. odwiedziło ten kraj 27 tys. osób z czego połowę stanowili Europejczycy.