Grenlandia

Obszar 2175,6 tys. km2; dzieli się na 3 prowincje (landsdel): Grenlandię Pólnocno-Zachodnią, Południowo-Zachodnią i Wschodnią; ludność 57 tys. (1990 r.); 0,03 osoby na 1 km2; ok. 90% ludności zamieszkuje południowo-zachodnie wybrzeże wyspy; stolica Nuuk (d. Godthab; 12 tys. mieszk.; większe osiedla: Qaqor-toq, Aasiaat, Qaanaaq, Ammassalik; ponad 90% ludności stanowią Grenlandczycy (ludność pochodzenia mieszanego - eskimosko-europejskiego), poza tym Eskimosi i Duńczycy; większa część ludności należy do kościoła grenlandzkiego podlegającego biskupowi kościoła luterańskiego w Kopenhadze; języki urzędowe: grenlandzki (odmiana eskimoskiego) i duński; 1 korona duńska = 100 óre.

Większą część Grenlandii (ok. 84% pow.) pokrywa czasza lodowa miąższości do
3500 m. Wybrzeża (z wyjątkiem północno--zachodnich i południowo-wschodnich) są wolne od lodów i mają charakter fiordowy (najdłuższy fiord - Scoresby Sund 290 km). Otaczają je liczne wyspy. Najwyższym szczytem jest Góra Gunnbjorna (3700 m n.p.m.). Grenlandia ma klimat polarny, we wnętrzu kontynentalny, na wybrzeżu południowo-za-chodnim subpolarny, wilgotny. Średnia temperatura stycznia wynosi od -7°C na południu do -36°C na północy i -47°C w środkowej części wyspy (absolutne minimum -70°C), natomiast lipca od 10cC na południu do 3°C na północo-zachodzie. Najwięcej opadów występuje na wybrzeżu południowo-zachodnim  (ok.  1170 mm  rocznie).  Na południowym wybrzeżu Grenlandii rozciągają się subarktyczne łąki, tzw. yadar, niekiedy porośnięte krzewami, głównie wierzbami i brzozami, natomiast na wschodnim i zachodnim wybrzeżu występuje typowa tundra, najczęściej krzewinkowa. Faunę lądową Grenlandii reprezentują m.in.: ren, wół piżmowy, wilk, lis, zając i gronostaj, morską natomiast - niedźwiedź polarny, foka i wieloryb. Znaczną część wyspy stanowią tereny chronionej przyrody (północno-wschodnia Grenlandia, Scoresby Sund, wybrzeże w rejonie Zatoki Melville'a). Pierwotni mieszkańcy Grenlandii - Eskimosi, przybyli tu co najmniej 4 tysiące lat temu. Od X w. wyspa była kolonizowana przez wikingów z Islandii. Ochłodzenie klimatu między 1200 a 1400 r. spowodowało utratę łączności morskiej z Europą i przyczyniło się do wyginięcia żyjącej tu ludności normańskiej. Ponowna kolonizacja (norweska i duńska) rozpoczęła się w latach dwudziestych XVIII w. W 1814 r. Grenlandia została przyznana Danii, a w 1953 r. stała się jej integralną częścią z lokalnym samorządem. W 1979 r. uzyskała dalszą autonomię. W kompetencji rządu duńskiego pozostają sprawy polityki zagranicznej i obronnej oraz sądownictwo i finanse. Przedstawicielem Danii na wyspie jest komisarz.
Na Grenlandii nie ma dróg kołowych i żelaznych. Wyspa odgrywa jednak wielką rolę w komunikacji lotniczej (loty nad biegunem północnym i przez Ocean Atlantycki). Istnieją tu również bazy wojskowe Stanów Zjednoczonych wykorzystywane do celów NATO. Głównym zajęciem jest rybołówstwo i przetwórstwo rybne, hodowla owiec i reniferów, a także górnictwo, m.in. eksploatacja kryolitu, rud ołowiu, cynku i węgla kamiennego. Rozwija się również turystyka, zwłaszcza myślistwo, wędrówki na nartach, oraz wyprawy saniami ciągniętymi przez psy.
Głównymi ośrodkami ruchu turystycznego są: Nuuk, Narssaq, Qaqortoq, Ammassalik, Sisimut i Ilulissat.