Chile, Republika Chile

Obszar 736,9 tys. km2; 13 regionów administracyjnych, 1 region metropolitalny; 13,2 min ludności (1990 r.);

17 osób na 1 km2; stolica Santiago (4120 tys. mieszk. 1990 r.); 83,4% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Vifta del Mar (307), Valparaiso (266), Tal-cahuano (217), Concepción (214); Metysi (68%); ludność biała 30%, Indianie 2%; język hiszpański; katolicy 95%; grunty orne i plantacje 7,4%, lasy 20,7% (1985); struktura zatrudnienia (1988): rolnictwo i leśnictwo 20,3%, przemysł i budownictwo 24,2%, usługi 55,5%; na 100 km2: 10,4 km dróg, 2,4 km linii kolejowej; waluta: 1 peso chilijskie = 100 centavos.

Przyrodnicze i historyczne podstawy rozwoju turystykiChile leży w południowo-zachodniej części Ameryki Południowej. Rozciąga się wąskim pasem na długości prawie 4300 km, między wybrzeżem Pacyfiku a wododziałem Andów. Przez kraj przebiegają południkowo łańcuchy górskie dwóch systemów andyjskich - na zachodzie Kordyliera Nadbrzeżna (Cordillera de la Costa, Colupo 2335 m n.p.m.), a na wschodzie główne pasmo Andów (Ojos del Salado 6880 m n.p.m.). Rozdziela je tektoniczne obniżenie Doliny Środkowochilijskiej, zajęte w części północnej przez pustynię Tamarugal i Atacama. Wybrzeże w części północnej i środkowej jest słabo rozczłonkowane, natomiast w części południowej ma charakter fiordowy z licznymi zatokami i wyspami.Do Chile należy około 3000 wysp, głównie przybrzeżnych, m.in. Chiloe (8400 km2), Wellington, Campana, zachodnia część Ziemi Ognistej oraz wyspy leżące na otwartym morzu, w tym Wyspa Wielkanocna i wyspa Juan Fernandez, nazywana również Wyspą Robinsona. Między 31 a 45° szer. geogr. pd. rozciąga się pas czynnych wulkanów i najbardziej sejsmiczna strefa kraju, często nawiedzana przez trzęsienia ziemi (katastrofalne trzęsienie ziemi w Valparaiso w 1906 r. i w Valdivia w 1960 r.).Rzeki chilijskie są krótkie — Loa (440 km), Bio Bio (390 km), Maule (180 km) - w części południowej zasobne w wodę, na północy płyną tylko okresowo.Jeziora, głównie polodowcowe, występują poniżej 38° szer. geogr. pd. - Llanquihue (780 km2), Ranco (520 km2), Rupanco (233 km2).

Klimat Chile jest silnie zróżnicowany z uwagi na dużą rozciągłość południkową kraju oraz pionową strefowość w górach. Północna część kraju leży w strefie klimatu zwrotnikowego, wybitnie suchego, w części środkowej dominuje klimat podzwrotnikowy, a na południu klimat chłodny, wilgotny.
Na terenie Chile znajduje się 50 parków narodowych o łącznej powierzchni 6 min ha (3% pow. kraju). Największym (220 tys. ha) jest najstarszy (1926 r.) - Vicente Perez Rosales.
W czasach prekolumbijskich tereny położone na południe od wyżyny Altiplano zamieszkiwały plemiona, które przybyły tam dopiero ok. 600 r. p.n.e. Byli to głównie Araukanie (Picunche, Mapuche, Huliche) zajmujący się uprawą ziemi, hodowlą (lamy), myślistwem oraz rybołówstwem. W XV w. północne i środkowe tereny Chile podbili Inkowie, a w drugiej połowie XVI w. Hiszpanie (Diego de Almagro, Pedro de Valdivia). Granicą zasięgu władzy hiszpańskiej na południu była rzeka Bio, Bio, za którą do 1773 r. istniał Wolny Kraj Araukanów. W 1810 r. wybuchło powstanie antyhiszpańskie, które doprowadziło do proklamowania niepodległości i utworzenia suwerennej republiki (1818 r.).
Podobnie jak miejscowi Indianie, którzy na terenie Chile nie wytworzyli wyższej kultury, tak również wartości kulturowe, które przynieśli tu Hiszpanie są o wiele skromniejsze i uboższe od tych, jakie pozostawili w innych krajach Ameryki Łacińskiej. Rzeczą znamienną jest fakt, że w zabudowie wielu miast chilijskich, ze stolicą włącznie, dominuje secesja.

Regiony turystyczne
Najważniejszymi regionami turystycznymi Chile są: stolica Santiago (Region Metropolitalny, środkowa część wybrzeża pacyficznego (Region Vińa del Mar) oraz położony na południu kraju Region Jezior (Region Lagos). Obszary te dominują zarówno w ruchu turystycznym krajowym, jak i zagranicznym. Pewne znaczenie mają również miasta na północy kraju (Arica, Antofagasta, San Pedro de Atacama) oraz, mimo dużej odległości od wybrzeża (3800 km), Wyspa Wielkanocna, z tajemniczymi posągami i tabliczkami rongo-rongo.

Region Metropolitalny
Santiago ze względu na swoją wielkość (4,1 min mieszk.), centralne położenie oraz funkcje stołeczne należy do najliczniej odwiedzanych regionów kraju. Miasto założone zostało 12 lutego 1541 r. przez hiszpańskiego konkwistadora Pedro de Valdivia nad rzeką Mapucho. Wielokrotnie niszczone przez pożary, powodzie i trzęsienia ziemi (największe w 1647 r.) zachowało niewiele zabytków architektonicznych. Najważniejsze gromadzą się w najstarszej części miasta, w pobliżu Plaża de Armas: kościół San Ignacio (XVI w.),
katedra (1745 r.), Casa Colorada (1669-71 r.) - siedziba gubernatora Chile i jej pierwszego prezydenta. Dużą atrakcją miasta są jego muzea (13 placówek), teatry (największy Teatro Municipial) oraz liczne parki, w tym Parque Metropolitano, z największym lunaparkiem Ameryki Południowej.

Okolice Santiago stwarzają doskonałe warunki do uprawiania różnorodnych form wypoczynku. W odległości 40-150 km od stolicy znajdują się liczne ośrodki sportów zimowych. Największy — Portillo (2860 m n.p.m.)
— położony o 150 km na południo-wschód od stolicy, był m.in. organizatorem mistrzostw świata w narciarstwie alpejskim w 1966 r. Inne ośrodki  to:  Farellones,  La Parva,  El Colorado, Lagunillas (40-60 km od stolicy).
W pobliżu Santiago występują również obficie wody mineralne i cieplice, na bazie których powstały uzdrowiska — Colina, Jahuel Resort i Corazón Banos.
Dużym centrum sportów wodnych i wędkarstwa jest, położony w Cordillera de la Costa, Aguleo Lagoon (65 km od stolicy).

Region Vińa del Mar
Region ten obejmuje odcinek wybrzeża pacyficznego, między Santo Domingo na północy a Papudo na południu. Z racji centralnego położenia, dobrej dostępności komunikacyjnej i dużych walorów klimatycznych, cieszy się on szczególną popularnością. Temperatura lata waha się tu średnio od 17 do 20°C, a opady (głównie w porze deszczowej) od 350 do 500 mm rocznie. Centrum turystycznym regionu jest Vina del Mar, jedno z największych, luksusowych kąpielisk Ameryki Południowej, położone w pobliżu największego portu chilijskiego — Valparaiso. Vina del Mar towarzyszy około 20 kąpielisk, różnej wielkości i standardu, w tym m.in. Zapallar, Concón, Renca, San Antonio, Mirasol, Isla Negra.

Region Lagos
Na południe od rzeki Bio Bio Andy Chilijsko-Argentyńskie obniżają się średnio do wysokości 2000-3000 m n.p.m., a ich szczyty są przeważnie czynnymi  stożkami  wulkanicznymi — Lanin 3776 m n.p.m., Tronador 3554 m n.p.m., Osorno 2260 m n.p.m. Obniżeniu ulega również granica wiecznego śniegu (do 1400 m n.p.m.), co przy dużym nawilgoceniu powietrza powoduje silny rozwój lodowców i form glacjalnych. Najbardziej charakterystyczną cechą regionu jest jednak duża liczba jezior pochodzenia polodowcowego, z których największe — Llanquihue (740 km2), powstało po wybuchu wulkanu Osorno. W celu zachowania najbardziej interesujących i cennych walorów przyrodniczych regionu, utworzono tu pięć parków narodowych. Największą popularnością cieszą się dwa z nich — Vicente Perez Rosales (220 tys. ha) i Puyehue (117 tys. ha). Zlokalizowano w nich nowoczesne ośrodki sportów zimowych — Osorno i Antillanca. Poza możliwością uprawiania narciarstwa, tereny te są szczególnie predysponowane dla myślistwa, wędkarstwa oraz alpinistyki. Centrami turystycznymi są miasta: Osorno i Puerto Montt, dysponujące bogatą bazą noclegową, żywieniową i towarzyszącą.

Ruch turystycznyW 1989 r. odwiedziło Chile ponad 0,5 min turystów (560 tys.), w większości z obu Ameryk (razem ok. 90%). Najliczniejszą grupę stanowili Argentyńczycy (206 tys.) i obywatele Stanów Zjednoczonych (37 tys.). Z krajów europejskich przyjechało ponad 60 tys. gości, w tym 14 tys. z RFN, i 10 tys. z Hiszpanii. W przyjazdach dominował transport samochodowy (48%) i lotniczy (44%). Bardzo niekorzystnym zjawiskiem jest jednak duża sezonowość ruchu turystycznego (60% przyjazdów nastąpiło między grudniem a marcem).Dochody z turystyki zagranicznej kształtują się w ostatnich latach na poziomie 100-200 min dolarów USA (w 1989 r. 173 min dolarów USA).Baza noclegowa licząca około 46 tys. miejsc (ponad 750 zakładów) w 80% reprezentowana jest przez hotele i motele. Około 60% miejsc noclegowych Chile znajduje się w Regionie Metropolitalnym, 10% na wybrzeżu i 7% w Regionie Lagos.