Paragwaj, Republika Paragwaju

Obszar 406,8 tys. km2; 16 departamentów; 4,3 min ludności; 10 osób na 1 km2; stolica Astmción (630 tys. mieszk.); 40,8% ludności miejskiej; większe miasta: Encarnación. Concepción, Caaauazu; Metysi 95%, Indianie 4%, biali 1%; język hiszpański, guarani; katolicy 98%; grunty orne i plantacje 5,5%, lasy 51,2% (1985 r.); struktura zatrudnienia: rolnictwo i leśnictwo 46,9%, przemysł i budownictwo 21,2%, usługi 36,9%; na 100 km2: 2,4 km dróg, w tym 0,3 km o nawierzchni utwardzonej, 0,1 km linii kolejowej; waluta: 1 guarani = 100 centimos.

Paragwaj, drugi obok Boliwii kraj Ameryki Południowej bez dostępu do morza, leży między Wyżyną Brazylijską a przedgórzem Andów. Rzeka Paragwaj (1280 km w granicach kraju) dzieli go na dwie części: zachodnią — płaską i równinną (Grań Chaco) i wschodnią — falistą (Wyżyna Parany). Na północo-wschodzie, wzdłuż granicy z Brazylią, ciągnie się niewysokie pasmo górskie Cordillera de Amambay (690 m n.p.m.). Cały obszar Paragwaju odwadniany jest w kierunku rzeki Parany (800 km w jego granicach). Jej dopływy, liczne i zasobne w wodę, tylko nieznacznie wcięte w podłoże, płyną długimi meandrami, a łącząc się z Paraną tworzą wodospady, m.in. Monday.
Paragwaj ma klimat zwrotnikowy, na wschodzie wilgotny, a na zachodzie suchy. Roczna suma opadów wynosi odpowiednio od 700 do 2000 mm. Średnie temperatury miesięcy zimowych (lipiec-sierpień) wynoszą 15-20°C, a miesięcy letnich 26-28°C. Dla pory zimowej charakterystyczne są duże wahania temperatury (od +35 do -5CC) oraz opady cyklonalne. Ponad połowę powierzchni kraju porastają lasy, na wschodzie wilgotne, wiecznie zielone, na obszarze Grań Chaco suche, z kolczastymi zaroślami.
Pierwotnymi mieszkańcami Paragwaju były indiańskie plemiona Tupi-Guarani, trudniące się myślistwem i uprawą roli. Pierwsza wyprawa hiszpańska dotarła tu w 1526 r., a w dziesięć lat później u zbiegu rzek Paragwaj i Pilcomayo wzniesiono fort Asunción, który dał początek obecnej stolicy kraju. W 1609 r. powstała w południowej części kraju tzw. "Republika Jezuicka", ze stolicą w Candelaria (Argentyna). Tworzyły ją misyjne osiedla Jezuitów (reducciones), skupiające Indian nawróconych na wiarę chrześcijańską1. Po rozwiązaniu w 1768 r. zakonu Jezuitów, liczba mieszkańców reducciones zaczęła szybko się zmniejszać, a większość osad uległa zagładzie. Do czasów współczesnych zachowały się, w większości w ruinie, obiekty sakralne i cywilne, świadczące o wysokim poziomie budownictwa, m.in. w Jesus, Trinidad, San Cosme y Damian.
W 1776 r. Paragwaj włączono do wicekrólestwa La Plata, a w 1811 r. w wyniku powstania uzyskał niepodległość. W latach sześćdziesiątych XIX w. był jednym z bardziej rozwiniętych gospodarczo państw Ameryki Południowej. Wojna o swobodne korzystanie z portów atlantyckich (1864-70) doprowadziła do nieodwołalnej klęski, utraty części terytorium na rzecz Brazylii i Argentyny oraz ogromnych strat w ludziach (z ok. 550 tys. w 1864 r. do 220 tys. w 1873 r., w tym 29 tys. mężczyzn).
Obok reducciones, interesującymi obiektami turystycznymi są położone w pobliżu stolicy ośrodki wypoczynkowe: San Bernardino i Aragua, leżące nad jeziorem Ypacarai, oraz Chololo. W odległości 54 km od Asunción znajduje się centrum pielgrzymkowe Paragwaju — Caacupe poświęcone Cudownej Madonnie.
Stolica Paragwaju, ważny węzeł komunikacyjny, jest miastem nowoczesnym, którego zabytki uległy zniszczeniu podczas działań wojennych w latach 1864-70.
W 1989 r. Paragwaj odwiedziło 303 tys. turystów zagranicznych, w większości z Brazylii, Argentyny, Stanów Zjednoczonych oraz Niemiec. Baza hotelowa, licząca 9 tys. miejsc (1989 r.), koncentruje się w stolicy i jej najbliższych okolicach (80% miejsc hotelowych). Dochody z turystyki od końca lat siedemdziesiątych kształtują się na poziomie 100-150 min dolarów.
Ważną rolę w pozyskiwaniu dewiz odgrywa miasto Puerto Stroessner, leżące w pobliżu najpotężniejszych w Ameryce Południowej wodospadów Iguazu. Ze względu na istniejącą tam strefę wolnocłową nazywane bywa potocznie "największym sklepem Ameryki Południowej".