Wenezuela

Obszar 912,1 tys. km2; 20 stanów, 2 terytoria federalne, dystrykt stołeczny, 1 dependencja federalna; 19,7 min ludności;

18 osób na 1 km2; stolica Caracas 1,3 min mieszk. (3,3 min zespól miejski, 1990 r.); 78,8% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Maracaibo (930), Valencia (525), Baraąuisimeto (504); Metysi 66%, ludność pochodzenia europejskiego 22%, Murzyni 10%, Indianie 2%; język hiszpański; katolicy 89%; grunty orne i plantacje 4,3%, lasy 35,8% (1985); struktura zatrudnienia (1989): rolnictwo i leśnictwo 13,4, przemysł i budownictwo 27,1, usługi 59,5; na 100 km2: 6,7 km dróg, w tym 3,4 km o nawierzchni twardej, 0,1 km linii kolejowych; 167 samochodów osobowych na 1000 mieszk.; 1 bolivar = 100 centimos.

Wenezuela leży w północnej części Ameryki Południowej nad Morzem Karaibskim i otwartym Oceanem Atlantyckim. Północno-zachodnią część kraju zajmuje zapadliskowa nizina Maracaibo, otoczona dwoma pasmami gór: Sierra de Parije (3750 m n.p.m.) i Cordillera de Merida (5007 m n.p.m.). Wzdłuż wybrzeża karaibskiego ciągną się Góry Karaibskie, które Zatoka Barcelońska dzieli na dwie części: zachodnią - Sierra de Caracas (2765 m n.p.m.) i wschodnią - Sierra de Cumana (2596 m n.p.m.). Na południe od Gór Karaibskich znajduje się obniżenie największej rzeki Wenezueli - Orinoko (2140 km dł.; 436 dopływów), której towarzyszą po obu brzegach płaskie równiny, zwane Llanos. Południowe i południowo-zachodnie obszary kraju zajmuje część Wyżyny Gujańskiej (Pico da Neblina 3014 m n.p.m.).
Wenezuela leży w strefie klimatu równikowego monsunowego. Średnie temperatury najzimniejszego i najcieplejszego miesiąca wahają się na terenie całego kraju (z wyjątkiem obszarów wysokogórskich) od 20 do 26°C. Dość duże różnice występują natomiast w ilości opadów, które wynoszą rocznie do 280 mm (La Guaira) do 3000 mm (zachodnia część Llanos).
Większą część Wenezueli porastają wilgotne lasy równikowe, typu hylea i llanos (Wyżyna Gujańska), bagienne i namorzynowe (delta Orinoko, nizina Maracaibo) oraz różne gatunki palm (ok. 130), bambusów, drzewo chinowe. Około 40% powierzchni kraju pokrywają sawanny, dominujące na obszarze Llanos i północnej części Wyżyny Gujańskiej (tzw. chaparral - sawanna z dużym udziałem krzewów i niskich drzew).
W okresie prekolumbijskim terytorium dzisiejszej Wenezueli zamieszkiwały plemiona indiańskie, głównie Arawakowie i Karaibowie. Początki osadnictwa europejskiego wiążą się z odkryciem kraju przez Krzysztofa Kolumba w 1498 r. Wzniesiono wówczas pierwsze europejskie miasta - Cumana (1523 r.) i Córo (1527 r.). Terytorium Wenezueli skolonizowane przez Hiszpanów, podlegało początkowo wicekrólestwu Limy, a następnie Nowej Grenady. Niepodległość uzyskała Wenezuela w 1819 r., będąc początkowo częścią składową tzw. Wielkiej Kolumbii, a od 1830 r. samodzielnym państwem. Wielkim bojownikiem o uzyskanie niepodległości był Simon Bolivar (1783-1830).
Podbój Wenezueli oraz proces kolonizacji połączony z misyjną działalnością Kościoła katolickiego przyczynił się do ugruntowania tu wpływów kultury hiszpańskiej. Znalazła ona wyraz przede wszystkim w rozwoju architektury, natomiast w malarstwie i rzeźbie, podporządkowana kultowi religijnemu, nie osiągnęła wysokiego poziomu artystycznego.

Regiony turystyczne
Na terenie Wenezueli wydzielić można kilka regionów turystycznych, które tylko w części oddają bogactwo środowiska naturalnego i duże zróżnicowanie wartości kulturowych tego kraju. Do najważniejszych należą: Laguna Sinamaica, Santa Dua de Córo, Cordillera de Merida, park narodowy Canaima i wyspa Margarita. Bardzo ważnym regionem jest stolica kraju - Caracas.

Caracas
Stolica Wenezueli, założona w 1567 r., leży w odległości 25 km od wybrzeży Morza Karaibskiego, od których oddziela ją nadbrzeże ze szczytem Monte Avila (2215 m n.p.m.). Historyczne centrum miasta stanowi Plaża Bolivar, w którego pobliżu wznosi się rezydencja prezydenta - Pałac Miraflores (XVII-XVIII w.), katedra (1664-74 r.), gmach uniwersytetu (1696 r.) oraz parlament.
Rozpoczęta w 1940 r. przebudowa i rozbudowa Caracas przekształciła go w nowoczesne miasto o śmiałych formach urbanistycznych i architektonicznych. Powstały nowoczesne dzielnice (Cerro Belem, Cerro Piloto), Centrum Bolivara z dwoma bliźniaczymi wieżowcami (symbol nowoczesnego Caracas), centrum handlowe Chacaito, aleja pomników Los Proceres, ekskluzywne hotele - Hum-boldt (na Monte Avila, mający połączenie koleją linową z centrum miasta), Hilton. Bardzo kosztowne autostrady łączą stolicę z leżącymi na wybrzeżu portami: morskim La Guaira i lotniczym Maiquetia, oraz kąpieliskami, które tworzą ważną strefę wypoczynkową miasta - Macuto, Lecheria, Arapito, El Morro, Playa Colorada.

Laguna Sinamaica
Laguna Sinamaica leży w zachodniej części jeziora Maracaibo (13,6 tys. km2). Wśród rozlicznych kanałów i wilgotnych lasów równikowych wznoszą się, budowane na wysokich palach, domy Indian Guajiros (osady: El Barro, Boca del Cano, Sinamaica). Do laguny dotarła w 1498 r. wyprawa Alonsa de Ojedy, w której brał udział Włoch Amerigo Vespucci. Widok domów na palach nasunął mu tak wyraźne skojarzenia z rodzimą Wenecją, że całą krainę nazwał "małą Wenecją", czyli po hiszpańsku Wenezuelą.

Santa Dua de Córo
Santa Dua de Córo, położone u nasady półwyspu Paraguana, jest jednym z najstarszych miast Wenezueli i jej pierwszą stolicą (1527-28 r.). Zachowała się tu uważana za najpiękniejszą w kraju zabudowa kolonialna, w tym Casa de la Urbina (XVI w.) i najstarsza katedra Wenezueli (1583-1617 r.).
Miasto od wybrzeża morskiego oddziela pustynia   piaszczystych   wydm   (medanos) o powierzchni ok. 80 km2, tworząc nietypowy, niespotykany  w  innych regionach kraju krajobraz (wydmy zamieszkują sprowadzone z Afryki wielbłądy). Wzdłuż wybrzeża półwyspu ciągną się piaszczyste plaże z licznymi kąpieliskami - Adicora, El Supi, Buchuaco.

Cordillera de Merida
Odgałęzienie Andów Kolumbijskich - Kordillera Wschodnia - wkracza w granice Wenezueli dwoma pasmami, z których wschodnie nosi nazwę Cordillera de Merida (Pico de Bolivar 5007 m n.p.m.). Jest to najwyższe pasmo górskie Wenezueli (23 szczyty przekraczają wysokość 4500 m n.p.m.) o typowo alpejskim krajobrazie, z wiecznymi śniegami i lodowcami. W śródgórskiej dolinie Chama na wysokości ok. 1600 m n.p.m. leży Merida, jeden z bardziej renomowanych ośrodków turystycznych Wenezueli. Znajduje się tu kolej linowa (najwyższa na świecie) łącząca miasto ze szczytem Pico Espejo (4765 m n.p.m.). W pobliżu szczytu, u podnóża Pico de  Bollvar (na wierzchołku  pomnik  Matki Boskiej Śnieżnej) znajduje się stacja sportów zimowych umożliwiająca uprawianie narciarstwa przez cały rok. W Meridzie obok funkcji turystycznych ważną rolę odgrywa funkcja religijna (arcybiskupstwo) i intelektualna (Universidad de los Andes).

Park narodowy Canaima
Południową i południowo-wschodnią część Wenezueli wypełnia najstarsza jednostka geologiczna Ameryki Południowej, Wyżyna Gujańska. Znaczna ilość opadów (2500-3000 mm rocznie) spowodowała tu prawie całkowite spłukanie młodszych, mezozoicznych warstw piaskowców, odsłaniając starą płytę krystaliczną. Przecinające wyżynę rzeki, które nie zdążyły jeszcze wyżłobić koryt w twardym podłożu, tworzą tu liczne wodospady i kaskady. Największe z nich to wodospady Lloviza, Salto Hacha, kaskady rzeki Caro-ni (naturalny park Cachamay) oraz najwyższy wodospad świata - Salto Angel, leżący na terenie parku narodowego Canaima. Wodospad Salto Angel, odkryty dopiero w 1935 r., tworzy rzeka Churun spadająca z 912-metrowej ściany stoliwa skalnego Auyan Tepui (2953 m n.p.m.), łukiem długości 1005 m. W pobliżu wodospadów, w zakolu rzeki Caroni, do której wpada Churun, usytuowany jest nowoczesny ośrodek turystyczny Aven-sy, osiągalny niemal wyłącznie drogą lotniczą.

Wyspa Margarita
Wyspa Margarita (85 km2) leży wśród archipelagu Małych Antyli na wysokości miasta Cumana. Do połowy lat sześćdziesiątych była zapomnianym regionem Wenezueli i dopiero utworzenie strefy wolnocłowej wpłynęło na jej niezwykle dynamiczny rozwój (ok. 1 min turystów rocznie). Obszar wyspy górzysty, w części zachodniej (Cerros del Macanao) pustynny, okalają wody Morza Karaibskiego, z których wyławia się perły, od czego wyspa wzięła swą nazwę (margarita znaczy po hiszpańsku perła, stokrotka lub śl i maczek morski). Do najchętniej odwiedzanych miejsc na wyspie należą: Laguna La Restinga z nowoczesnym ośrodkiem Porlamar oraz miasteczka Pampatar - o XVIII-wiecznej zabudowie kolonialnej i Juangriego - nazywane "Miastem Zmierzchów" ze względu na wyjątkowo piękne zachody słońca. Wielkim problemem wyspy jest brak słodkiej wody, którą na Margaritę sprowadza się z kontynentu za pomocą wodociągu liczącego ponad 50 km długości.