Armenia

Obszar 29,8 tys. km2; 3293 tys. ludności (1990 r.); 111 osób na 1 km2; stolica Erewan (1210 tys. mieszk.); inne miasta: Kumajri, Kirowakan; Ormianie ok. 90%, Azerbejdżanie, Rosjanie, Kurdowie; język ormiański; kościół armeński (gregoriański).

Erewan — stolica Armenii, leży nad rzeką Razdan na równinie wzniesionej 900-1300 m n.p.m. Jest jednym z najstarszych miast świata. Jego początki wiążą się z potężnym starożytnym państwem Urartu (X-VI w. p.n.e.). Za datę założenia miasta przyjmuje się 782 r. p.n.e., kiedy powstała tu potężna urarcka twierdza. Do 1400 r. Erewan należał do Armenii, lecz w wyniku dogodnego poło-

żenia na szlaku handlowym z Europy do Azji Mniejszej stał się obiektem ustawicznych najazdów okolicznych władców. Należał do Persji, Gruzji, Turcji, a po wojnie rosyjsko-perskiej (1826-28 r.) znalazł się w granicach Rosji, pełniąc od 1850 r. funkcję miasta gubernialnego. Od 1922 r. był stolicą Republiki Armeńskiej.
W mieście zachowały się liczne obiekty zabytkowe: m.in. wzgórze Kamir-Błur z fragmentami umocnień z czasów państwa Urartu (VII w. p.n.e.), dwupoziomowy most na rzece Razdan (XVII w.), ruiny twierdzy z pozostałością sadrarskiego meczetu. Z innych obiektów wymienić należy m.in. Matenadaran
— muzeum-bibliotekę zawierającą ok. 11 tys. prastarych   rękopisów  greckich,  arabskich, ormiańskich, tureckich, perskich i in. Jest to jedyne tego typu muzeum na świecie.
Eczmiadzyn (do 1945 r. Wagarszapat) — miasto niedaleko Erewanu założone zostało przez cara Wagarasza I (pierwsza połowa II w.). Po zerwaniu łączności z Rzymem (V w.) Eczmiadzyn stał się centrum religijnym i siedzibą zwierzchnika  kościoła ormiańskiego - Katolikosa. Na terenie miasta zachowały się cenne zabytki: katedra (303 r., przebudowana w XVII w.), świątynia Ripsime (618 r.), bazylika Gajane (630 r., przebudowana w XVII w.), cerkiew Szogakat (XVII w.), skarbiec (XIX w.), Dom Katolikosa.
W pobliżu miasta znajdują się ruiny świątyni "sił opiekuńczych" w Zwartnoc (VII w.) — jeden z najwspanialszych zabytków Armenii.
Kumajri (do 1991 r. Leninakan) — leży w zachodniej części Armenii na wysokości 1592 m n.p.m. Jest to drugie co do wielkości miasto Armenii. Założone zostało w 1834 r. na miejscu średniowiecznego ośrodka. Z obiektów zabytkowych na uwagę zasługują ruiny świątyni z VI w. oraz bazyliki kopułowe Astwacacin (XVII w.) i Amenaprikin (XIX w.).
Armenia jest bogata w wody mineralne. Największym uzdrowiskiem jest Dżermuk położony niedaleko granicy z Azerbejdżanem. Ważną rolę odgrywają też zdrojowiska Arzni (w pobliżu Erewanu), Diliżan i Ankawan (na północo-zachód od jeziora Sewan). Znanym ośrodkiem turystyki zimowej jest Cachkadzor położony w dolinie Razdanu. Na terenie miasta znajduje się oryginalny zespół architektoniczny z XI-XII w. — klasztor Keczaris składający się z szeregu świątyń m.in. Św. Grzegorza (XI w.), Nszana (XII w.), Kato-kiga (XIII w.), Arutiuna (XIII w.). Znajduje się tu również grobowiec rodzinny miejscowych książąt i ruiny bazyliki (V-VI w.).
Dużą atrakcją turystyczną jest jezioro Sewan. Leży w głębokiej wysokogórskiej kotlinie w obrębie Małego Kaukazu. Wzdłuż jeziora biegnie stara, historyczna droga o wysokich walorach krajoznawczych.