Bangladesz

Obszar 144 tys. km2; 20 okręgów; 114,7 min ludności (1989 r.); 797 osób na 1 km2; stolica Dakka (2,4 min mieszk.); większe miasta (tys.): Ćittagong (980), Khul-na (646); Bengalczycy 98%, pozostali - ludność napływowa głównie z Indii; język bengalski; muzułmanie 87%, wyznawcy hinduizmu 12%, buddyści, chrześcijanie; grunty orne 75%, lasy 7%; struktura zatrudnienia: rzemiosło 5%, rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo 80%, handel i usługi 6%; na 100 km2: 2 km linii kolejowych, 3 km dróg o twardej powierzchni; waluta: 1 taka = 100 pajsa.

Całą niemal powierzchnię kraju zajmuje płaska, aluwialna nizina dolnego biegu oraz delty Gangesu i Brahmaputry. Przecinają ją liczne odnogi rzeczne (największa Padma - Meghna) i kanały, pomiędzy którymi rozpościerają się pola ryżowe i jutowe. Południowa część delty (Sundarbans) jest silnie zabagniona i zalewana w czasie przypływów morskich. Najbardziej zróżnicowanym krajobrazowo obszarem jest południowo-wschodnia część kraju (pogranicze z Birmą i Indiami), na którym wznoszą się Góry Czatgańskie (śr. wys. ok. 500 m n.p.m.).Bangladesz ma klimat zwrotnikowy monsunowy z dwoma głównymi porami roku: deszczową - od maja do października, i suchą - od listopada do kwietnia. Średnie temperatury maja i czerwca wahają się od 20 do 29°C, stycznia i lutego od 15 do 18°C. Średnia roczna suma opadów wynosi od 1800-2000 mm na południo-zachodzie do ponad 3000 mm na północo-wschodzie. Często występują katastrofalne susze i powodzie, a także cyklony.Około 7% powierzchni kraju pokrywa dżungla, zarośla bambusowe i lasy namorzynowe. Świat zwierzęcy reprezentowany jest przez tygrysy, lamparty, nosorożce, dzikie bawoły, krokodyle, małpy, węże, skorpiony oraz liczne gatunki ptaków. Na terenie Bangladeszu znajdują się 2 parki narodowe oraz 1 rezerwat przyrody.Obszar dzisiejszego Bangladeszu został w 1947 r. częścią składową Pakistanu (utworzonego w wyniku podziału Indii w 1947 r. na dwa odrębne państwa Indie i Pakistan) jako tzw. Pakistan Wschodni. Dyskryminacja polityczna, gospodarcza i kulturalna Pakistanu Wschodniego przez władze centralne spowodowała wybuch walk narodowowyzwoleńczych o samostanowienie i niepodległość tej części państwa. Zbrojnej interwencji wojsk rządu centralnego3 przeciwstawiły się Indie, wypowiadając w 1971 r. wojnę Pakistanowi. Zakończyła się ona kapitulacją Pakistanu i proklamowaniem w 1971 r. niepodległego państwa - Ludowej Republiki Bangladeszu. Jej rząd realizuje w polityce zagranicznej zasadę niezaangażowania i nieuczestniczenia w blokach wojskowych.Turystyka w Bangladeszu jest rozwinięta na niewielką skalę. Wiąże się to głównie z niedorozwojem infrastruktury turystycznej (zaledwie 6,3 tys. łóżek w bazie typu hotelowego w 1989 r.). Słaby rozwój gospodarczy kraju i jego przeludnienie sprawiają, że priorytetowym zadaniem władz państwowych jest zapewnienie podstawowych warunków egzystencji ludności, inwestowanie w dziedzinie turystyki planuje się dopiero w dalszej kolejności. W 1989 r. zarejestrowano w Bangladeszu 128 tys. przyjezdnych z zagranicy, w większości z Indii (38%), a także z Pakistanu (10%), Stanów Zjednoczonych (6%) i Wielkiej Brytanii (5%).

Stolicą i głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym kraju jest Dakka. Jest to także ważny węzeł międzynarodowej komunikacji lotniczej (Międzynarodowy Port Lotniczy im. gen. Zia). Położona nad rzeką Buriganga, jest jednym ze starszych miast Bengalu (ślady osadnictwa z I tysiąclecia n.e.). W okresach 1608-39 r. i 1660-1704 r. była jego stolicą, a w XVII w. i na początku XVIII w. stanowiła jeden z ważnych w świecie ośrodków rzemiosła (m.in muśliny i hafty oraz wyroby ze złota i srebra) i handlu. W 1765 r. została zajęta przez Anglików. Na początku XX w. pełniła funkcję głównego ośrodka walk narodowowyzwoleńczych, a w latach 1905-12 oraz 1947-71 została ponownie stolicą - początkowo prowincji, a następnie Pakistanu Wschodniego. W 1971 r. stała się stolicą niepodległego Bangladeszu. Większość starych budowli Dakki (głównie z XVII w.) znajduje się na terenie Starego Miasta. Należą do nich m.in.: fort Lal Bagh z mauzoleum Bibi Pari, meczet Sat Gumbad oraz świątynia hinduistyczna Dhakeśwary i kościół katolicki (zbudowany przez Portugalczyków). W części nadbrzeżnej wznoszą się budynki z XIX w. i początku XX w. w stylu późnomogolskim i neoklasycystycznym. Funkcje rekreacyjne pełni park Ramna (ze stadionem sportowym). W jego pobliżu znajduje się uniwersytet (zał. w 1921 r.) oraz biblioteka narodowa. Zlokalizowano tu także nowoczesne centrum administracyjno-kulturalne (zbud. w latach sześćdziesiątych). Wśród pozostałych miejscowości atrakcyjnych turystycznie na szczególną uwagę zasługują: Ćittagong - główny port Bangladeszu (wywóz juty), z zabytkowymi rzeźbami buddyjskimi z IX-XII w., oraz Cox's Bazar - kąpielisko nad Zatoką Bengalską, z jedną z najrozleglejszych plaż na świecie (120 km dł.). Atrakcyjnymi terenami przyrodniczymi są parki narodowe (Madhurpur i Ćittagong) oraz rezerwat Sundarbans.