Cypr

Obszar 9,25 tys. km2; 6 dystryktów (formalnie kraj podzielony na część południową - grecką, i północną - turecką); 0,7 min ludności (1989 r.); 76 osób na 1 km2; stolica Nikozja (167 tys. mieszk.); 62% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Limassol (120), Kire-nia (Ercan; 60), Larnaka (53), Famagusta (41); Grecy 77%, Turcy 22%; język grecki 73%, turecki 23%; Grecy ortodoksyjni 73%, muzułmanie 23%, z innych maronici i katolicy; struktura zatrudnienia: przemysł i budownictwo 31%, rolnictwo i rybołówstwo 21%, usługi 25%; 165 samochodów osobowych na 1000 mieszk.; 1 funt cypryjski = 100 milów.

Rozwój turystyki
Cypr zajmuje trzecią co do wielkości, po Sycylii i Sardynii, wyspę południowej Europy. Leży we wschodniej części Morza Śródziemnego, w pobliżu Europy, Azji i Afryki oraz w przebiegu dogodnych morskich i lotniczych szlaków pomiędzy nimi1. Położenie Cypru jest więc czynnikiem sprzyjającym napływowi turystów tranzytowych. Jednocześnie jest on atrakcyjnym turystycznie krajem docelowym. Cypr ma 538 km wybrzeża, które na północy jest skaliste, natomiast na pozostałym odcinku w przewadze nizinne, z długimi piaszczystymi plażami. Północnemu wybrzeżu, zajętemu przez gaje oliwne, towarzyszy wąski łańcuch wapiennych gór Pentadaktilos (zwanych też Kyreńskimi lub Północnymi) wznoszących się stromo nad wybrzeżem do wysokości 1054 m n.p.m. Środkową i południowo-zachodnią część kraju zajmuje masyw gór Troodos (Mt. Olimbos, 1952 m n.p.m. - park narodowy), porośnięty sosnowymi, dębowymi, cyprysowymi i cedrowymi lasami oraz rozcięty głębokimi dolinami krótkich, często okresowych rzek. Na jego południowych stokach występują źródła mineralne. Pomiędzy Troodosem a górami Pentadaktilos leżą żyzne niziny. Mesarii na wschodzie oraz kotlina Morfou na zachodzie (częściowo sztucznie nawadniana). Jest to główny region rolniczy Cypru (owoce cytrusowe, winna latorośl, tytoń).
Klimat na Cyprze jest umiarkowany typu śródziemnomorskiego z gorącymi, suchymi latami od połowy maja do połowy września, oraz z deszczowymi, niestabilnymi pogodowo zimami, od listopada do połowy marca.

Na wybrzeżu średnie temperatury latem, przy prawie bezchmurnym niebie, przekraczają 30°C (nawet do 38-40°C), zaś zimą wynoszą średnio 16°C. Ciepłe wody morskie umożliwiają kąpiele od maja do października. Temperatury w wyższych partiach kraju są przeciętnie 5-7°C niższe w porównaniu z wybrzeżem. Tak więc przyrodnicze walory Cypru bardzo sprzyjają rozwojowi turystyki, zwłaszcza pobytowej w strefie wybrzeża.
Atrakcyjność Cypru podnoszą również zróżnicowane zabytki. Od II tysiąclecia p.n.e. wyspę kolonizowali Egipcjanie (rejon Limassol), Fenicjanie (Kition - ob. Larnaka, Pafos), Grecy (Kirenia, Salamis - ob. Famagusta, Curium k. Limassol, Pafos, Polis), a od 58 r. p.n.e. Rzymianie (stolicą wyspy był Pafos)3. Od IV w. Cypr był pod wpływem kultury bizantyńskiej (kościoły, klasztory, twierdze - głównie w górach), co objęło również okres samodzielnego Królestwa Cypryjskiego (XII -XV w.), podbitego z kolei przez Wenecję w 1489 r. (z tego czasu pochodzą klasztory i fortece). Następnie, od 1571 r., przez trzy wieki, okupowali Cypr Turcy osmańscy, pozostawiając liczne budowle sztuki islamu". W 1878 r. kontrolę nad Cyprem przejęła Wielka Brytania, ogłaszając go kolonią w 1925 r. Cypr uzyskał niepodległość w 1960 r. Nie wygasiło to jednak starego konfliktu między cypryjskimi Grekami i Turkami (krwawe konflikty w latach 1963-64, 1967 i 1974). W sierpniu 1974 r. Turcja zajęła północną część wyspy, na której w listopadzie 1983 r. cypryjscy Turcy ogłosili powstanie niezależnej Republiki Tureckiej Cypru Północnego (uznanej jedynie przez Turcję). Współczesny Cypr jest więc krajem podzielonym i nic nie wskazuje by najbliższe lata przyniosły zmianę tej sytuacji.

Regiony turystyczne
Polityczny podział Cypru decyduje o podziale wyspy na 2 regiony, północny - na obszarze separatystycznej Republiki Tureckiej Cypru Północnego (36% powierzchni wyspy) oraz południowy, obejmujący kontrolowaną przez Greków właściwą Republikę Cypryjską.

Region północny (turecki)
Przed 1974 r. w regionie skoncentrowane było 63% bazy noclegowej Cypru (także 50% miejsc żywieniowych i rozrywkowych), a Fanagusta i Kirenia (ob. Ercan)5 były najwięk-/mi ośrodkami turystycznymi wyspy. Znajdują się w nich ruiny greckich, rzymskich i bizantyńskich świątyń. W pobliżu są rozległe jiaszczyste plaże oraz weneckie kościoły
i fortece, a także liczne budowle z czasów osmańskich. Atrakcyjne są również: półwysep Karpas (plaże na południu, bizantyński zamek Kantaras z XII w.), góry Pentadaktilos (jaskinie, kilka klasztorów z VIII-XVI w.) oraz orientalne miasteczka i wsie, folklor Turków, plantacje cytrusów i winnice w Mesarii i kotlinie Morfou.

Region południowy (grecki)
Głównymi ośrodkami turystycznymi regionu są 4 nadmorskie kąpieliska: Limassol (plaże  nad  zatoką Akrotiri,  wenecki  port, w pobliżu: Curium - grecko-rzymski amfiteatr, świątynia Apolla, łaźnie z bogatymi mozaikami z IV-V w., bazylika z V w., joanni-cki zamek-twierdza Kolosi z XV w.); Larnaka (plaża nad zatoką Larnaki, ruiny fenickiego
Kition, bizantyńska świątynia z VI w., sułtański pałac Tekke z XVII w.); Pafos (fenickie kamienne "królewskie grobowce", rzymskie: fortyfikacje, wille z pięknymi mozaikami figuralnymi, kolumny - przy jednej z nich biczowano św. Pawła, bizantyńska bazylika Św. Kyriaki Chryssopolitissa, a na wschód
i  zachód od miasta: plaże i rzymskie ruiny) oraz rejon Ajos Napi - Paralimni (największe kompleksy piaszczystych  plaż w regionie, ruiny zamku krzyżowców, weneckie: twierdza i port w Ajos Napi, meczety). Rozwija się też  turystycznie  Polis  (plaże  nad  zatoką Chrysokous, dawny ośrodek kultu Afrodyty w Laci).
Stolica kraju Nikozja ma zabytkową katedrę Sw. Jana z grobem Św. Barnaby z VI w., 2 klasztory z XII w., wenecki fort z osmańską cytadelą i meczety; w pobliżu w Tamasos grobowce królewskie z XII-XIV w.