Indonezja

Obszar 1919 tys. km2; 27 prowincji; 187,7 min ludności (1989 r.); 98 osób na 1 km2; stolica Dżakarta (8 min mieszk.; 1989 r.); większe miasta (tys.): Surabaya (2290), Medan (1970), Bandung (1600), Semarang (1270); Indonezyjczycy 98% (Jawajczycy, Sundajczycy, Papuasi, Malajowie i in.), Chińczycy, Hindusi, Arabowie i in.; język urzędowy indonezyjski (bahasa indonesia); muzułmanie 88,2%, chrześcijanie 8,8%, hinduiści 2,0%, buddyści 1,0%; waluta: 1 rupia indonezyjska = 100 senów.

Indonezja jest typowym krajem wyspiarskim, obejmującym ponad 13 tys. wysp i wysepek Archipelagu Malajskiego, w tym Sumatrę, Jawę, Celebes (Sulawesi) oraz części Borneo (Kalimantan) i Nowej Gwinei, czyli Irian Zachodni. Ponad połowę powierzchni kraju zajmują góry. Ich najwyższy szczyt Jaya, leżący w Irianie Zachodnim, osiąga wysokość 5030 m n.p.m. Niziny zajmują jedynie doliny rzeczne i wąskie strefy wybrzeży. Na całym obszarze Indonezji znajduje się ok. 400 wulkanów, w tym 100 czynnych. Wskutek gorącego i wilgotnego klimatu większość kraju, a zwłaszcza Sumatrę, Borneo i Irian Zachodni porastają gęste, wilgotne lasy równikowe.
Wyspy Archipelagu Malajskiego podlegały w przeszłości wpływom wielkich kultur azjatyckich — indyjskiej, chińskiej i muzułmańskiej. W pierwszych wiekach naszej ery osiedlali się tu przybysze z Indii, wzbogacając kulturę miejscowych plemion, czego świadectwem jest m.in. sztuka Bali oraz liczne świątynie buddyjskie i hinduistyczne na Jawie. Począwszy od XV w. rozprzestrzenia się na wyspach kultura i język arabski, a w następnym wieku rozpoczyna się europejska ekspansja kolonialna. Ostatecznie wyspy Archipelagu Malajskiego stają się na okres trzech stuleci posiadłościami kolonialnymi głównie Holandii.
Podstawą gospodarki współczesnej Indonezji jest rolnictwo (uprawa ryżu, manioku, drzew kauczukowych, palm kokosowych, kawy, herbaty) oraz górnictwo (ropa naftowa, cyna). Z ponad 180 min ludności Indonezji aż 63% koncentruje się na Jawie, Bali i Madurze, w rezultacie czego gęstość zaludnienia przekracza tu 700 osób na 1 km2. Pozostałe wyspy są natomiast rzadko zaludnione (ok. 30 osób na 1 km2).
Indonezja dzięki dużej różnorodności środowiska przyrodniczego, bogactwu folkloru oraz licznym zabytkom jest krajem bardzo atrakcyjnym dla turysty. Głównymi regionami turystycznymi są: Jawa, Bali, północna i za-
chodnia część Sumatry oraz południowy Celebes.

Jawa jest najbardziej zaludnioną (95 mln mieszkańców) i najlepiej zagospodarowaną wyspą w archipelagu wysp indonezyjskich. Jej długość wynosi ok. 1000 km, a przeciętna szerokość tylko kilkadziesiąt kilometrów. Wzdłuż całej wyspy ciągnie się łańcuch gór wulkanicznych, których najwyższe szczyty przekraczają 3000 m n.p.m. Jedynie północna część Jawy jest nizinna. W krajobrazie wyspy dominują pola uprawne, wznoszące się także tarasami na wysokie stoki górskie. Charakterystyczne są tu zwłaszcza krajobrazy pól ryżowych, najważniejszej rośliny uprawnej Indonezji. W odróżnieniu od większości wysp indonezyjskich, na Jawie jest niewiele lasów i zajmują one jedynie najbardziej niedostępne regiony wyspy.
Jawę można podzielić na trzy regiony turystyczne: zachodni wraz ze stolicą kraju Dżakartą, środkowy i wschodni.

Dżakarta jest największym miastem i centrum gospodarczym Indonezji. W starej części miasta dominują budynki z ubiegłego wieku o architekturze holenderskiej. Mają tu siedzibę banki, biura towarzystw i przedsiębiorstw, a także domy handlowe. Do najważniejszych obiektów turystycznych Dżakarty należy muzeum z bogatymi zbiorami sztuki z całej Azji Południowo-Wschodniej, m.in. kolekcje porcelany oraz zbiory rzeźby w drewnie i kamieniu. Interesujący jest też stary port z licznymi łodziami różnych typów. Wybrzeża morskie w pobliżu miasta mają dogodne warunki do uprawiania sportów wodnych. Dżakarta ma najlepszą bazę noclegową w kraju. Jest tu m.in. Hotel Intercontinental "Indonesia", dysponujący 666 pokojami.
W zachodniej Jawie, poza Dżakartą, znajdują się także mniejsze ośrodki wypoczynkowe, a wśród nich Bogor (słynący z ogrodu botanicznego), Bandung (z kraterem wulkanu Tangkuban Perahu) oraz park narodowy Ujungkulon, gdzie żyją nosorożce.
Środkowa Jawa jest regionem znanym przede wszystkim z licznych zabytkowych świątyń buddyjskich i hinduistycznych, z których najsłynniejszymi są Borobudur i Prambanan.
Świątynia Borobudur (IX w.), jedna z największych na świecie świątyń buddyjskich jest arcydziełem architektury i rzeźby. Budowla ta, mająca 40 m wysokości i 120 m długości, jest bogato zdobiona płaskorzeźbami i rzeźbami.

Świątynia Prambanan, uważana za jedną z najpiękniejszych świątyń buddyjskich, powstała w IX w. Ma kształt wysokiej piramidy, którą zdobią posągi Buddy i liczne płaskorzeźby. Obok świątyni często odbywają się występy baletu przedstawiającego słynny starohinduski epos Ramajana.
Inne znane świątynie w środkowej Jawie to Pawon, Medut i Kalasan. Region ten słynie także ze sztuki i rzemiosła ludowego, a szczególnie ze sztuki batikowania i malowania oraz z tradycyjnych tańców. W najważniejszym mieście środkowej Jawy — Jogyakarcie, najciekawszym obiektem turystycznym jest kraton, czyli pałac sułtana.

Ważnym regionem turystycznym Indonezji jest także wschodnia Jawa. Są tu m.in. kąpieliska nadmorskie o dogodnych warunkach do uprawiania żeglarstwa i obserwacji "podwodnych ogrodów". Najbardziej znaną miejscowością w tym regionie jest Pasirputih. We wschodniej Jawie są także tereny myśliwskie (zwłaszcza w okolicy Malang), gdzie możliwe są polowania na bawoły wodne, tygrysy i pantery.
Regionem turystycznym o światowej sławie jest w Indonezji wyspa Bali. Swoją sławę zawdzięcza zarówno walorom przyrodniczym, jak i niezwykle bogatej kulturze ludowej. Wyspa jest enklawą kultury i religii hinduistycznej. Większą jej część zajmują góry wulkaniczne, wśród których jest kilka czynnych wulkanów. Najwyższy z nich Agung w czasie wybuchu w 1963 r. spowodował ogromne zniszczenia. Charakterystyczny dla Bali typ krajobrazu tworzą tysiące miniaturowych poletek ryżowych, wznoszących się tarasami na stoki wulkanów. Często spotykanym widokiem są tu także bogato zdobione świątynie o oryginalnej architekturze. Wśród nich największym kunsztem odznacza się świątynia Besakih. Ze sztuką i rzemiosłem artystycznym spotkać się można w każdym mieście i wiosce balijskiej, jednakże do najbardziej znanych należą: Ubud, Mas i Celuk. Mieszkańcy Bali zyskali też sławę dzięki swym tańcom, muzyce, teatrom, które podziwiać można w czasie licznych uroczystości.
Kolejny region turystyczny — Sumatra, to kraina na ogół górzysta, pokryta gęstym lasem równikowym i rzadko zaludniona. W północnej części wyspy znajdują się wielkie plantacje drzew kauczukowych. Największą atrakcją tego regionu jest duże, górskie jezioro Toba.
Walorami przyrodniczymi wyspy Celebes (Sulawesi) są przede wszystkim piękne, górskie krajobrazy. Zainteresowanie turystów wzbudza także, znany ze swych wierzeń i obrzędów, wojowniczy lud Toraja.

Do większych atrakcji turystycznych Indonezji należy wreszcie zaliczyć — leżącą pomiędzy Sumbawą i  Flores — niewielką wysepkę Komodo, gdzie żyją warany (olbrzymie mięsożerne jaszczurki) osiągające 3 m długości.
Borneo (Kalimantan) wskutek niezdrowego, gorącego i wilgotnego klimatu oraz gęstych lasów równikowych jest wyspą rzadko zaludnioną i słabo zagospodarowaną. Najbardziej znanym plemieniem Borneo są słynni łowcy głów — Dajakowie. Duże terytorium Irianu Zachodniego jest również trudno dostępne i mało jeszcze poznane. Jest to kraj wysokich gór, bagnistych nizin i gęstych lasów. Zamieszkują go dzikie plemiona Papuasów.

Różnorodne walory turystyczne Indonezji są, jak na razie, tylko w niewielkim stopniu wykorzystywane. Główną przeszkodę w rozwoju turystycznym stanowi niewystarczająca baza turystyczna. Indonezja ma ponad 200 tys. miejsc noclegowych, jednakże większość o niskim standardzie. Z tego też względu w najbliższym czasie przewiduje się budowę szeregu nowoczesnych hoteli. Głównym obszarem inwestycji turystycznych jest wyspa Bali. W związku z tym istnieje     niebezpieczeństwo niekorzystnego wpływu ruchu turystycznego na tradycyjną kulturę jej mieszkańców.
Liczba turystów zagranicznych przybywających do Indonezji uległa w latach osiemdziesiątych podwojeniu i wynosi obecnie ok. 1 min osób rocznie, z czego ponad 50% to turyści z krajów Azji Południowo-Wschodniej i Australii, a 24% z Europy.