Korea

Korea

Korea Północna
Obszar 120,5 tys. km2; 9 prowincji i 4 miasta wydzielone; 22,5 min ludności (1989 r.); 187 osób na 1 km2; stolica Phenian (2639 tys. mieszk.); 64% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Czhongdzin (754), Nampho (691), Wonsan (350), Kesong (346);
Koreańczycy 99%; język koreański; buddyści, szamanie; struktura zatrudnienia: przemysł 27,6%, rolnictwo 54,7%;  usługi   17,6%;  na   100  km2:  3,6  km  Unii kolejowych; waluta: 1 won = 100 czon (jun).

Korea Południowa
Obszar 98,4 tys. km2; 9 prowincji i 4 miasta wydzielone; 43,3 min ludności (1989 r.); 440 osób na 1 km2; stolica Seul (9646 tys. mieszk.); 69,9% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Pusan (3517), Tegu (2031), Inczhon (1387), Kwangdzu (906); Koreańczycy 99%; język koreański; buddyści 36%, konfucjanie
24%, protestanci 22,5%; struktura zatrudnienia: przemysł i budownictwo 30,5%, rolnictwo i leśnictwo 24,9%, usługi 44,6%; na 100 km2: 6,1 km linii kolejowych, 55,1 km dróg ulepszonych; waluta: 1 won = 100 hwan = 100 chun.

Korea zajmuje Półwysep Koreański i przylegające do niego Góry Północnokoreańskie oraz ok. 3,5 tys. wysp, z których największą jest Dzedzu-do. Jest krajem na pół wyspiarskim, z trzech stron oblanym morzami: Japońskim, Wschodniochińskim i Żółtym. Od Japonii oddziela ją szeroka na 180-220 km Cieśnina Koreańska.
Przeważającą część powierzchni zajmują góry i wyżyny; na północy pasmo Gór Północnokoreańskich z najwyższym szczytem Pektu-san (2744 m n.p.m.), na wschodzie i południu szereg pasm średnio wysokich i niskich gór, wśród których najważniejsze są Góry Wschodniokoreańskie. Góry południa
i wschodu, zbudowane głównie ze skał paleo-zoicznych i mezozoicznych, zostały odmłodzone w trzeciorzędzie. Dzięki temu odznaczają się wieloma śmiałymi formami, jak: głębokimi dolinami, stromymi stokami, licznymi progami skalnymi. Niziny przeważają w zachodniej Korei.
Korea leży w strefie klimatu monsunowego; na południu jest to klimat podzwrotnikowy — ciepły i wilgotny, w części północnej i środkowej umiarkowany z ostrymi zimami. Różnice klimatyczne między południem a północą są zatem znaczne. Na przykład, gdy na południu średnia temperatura wynosi +2°C, to na  północy może osiągnąć -40°C. Dla turystyki najkorzystniejszy okres to wiosna i jesień, gdy temperatury są umiarkowane. Z drugiej jednak strony czynnikiem niekorzystnym dla turystyki w tych porach roku jest występowanie silnych tajfunów z obfitymi opadami, zwłaszcza w południowej części Półwyspu Koreańskiego.
Strefowość klimatyczna decyduje o bardzo zróżnicowanej roślinności. Aż 70% powierzchni Korei jest zalesiona: na południu są to lasy wiecznie zielone, w środku półwyspu — liściaste, na północy — głównie iglaste.
Biorąc pod uwagę walory przyrodnicze, w tym zwłaszcza klimatyczne, bardziej korzystne warunki do rozwoju turystyki międzynarodowej ma południowa część Korei.
Korea jest podzielona na 2 państwa należące do odmiennych formacji społeczno-politycznych. Historia obu tych państw, wydzielonych dopiero po II wojnie światowej, jest jednak wspólna. Początki państwowości koreańskiej wiążą się ze starożytnym państwem Dzoson, którego rozkwit przypada na V i IV w. p.n.e. W toku walk z Chinami powstały w I w. p.n.e. trzy samodzielne królestwa: Kogurjo (na terenie obecnej KRL-D), Pegdze i Silla (oba na obszarze obecnej Korei Południowej). Był to okres dynamicznego rozwoju rolnictwa i sztuki, która wywarła duży wpływ na kulturę Japonii. W X w. nastąpiło zjednoczenie w jedno państwo Korjo, ze stolicą w Kesong (ob. KRL-D). Aż do XIII w., kiedy to państwo Korjo dostało się pod panowanie Mongołów, zaznaczył się żywy rozwój kultury i sztuki koreańskiej. Od XVII w., gdy Korea znalazła się w obrębie imperium mandżurskiej dynastii Ts'ing, działały silne wpływy chińskie, jednakże Koreańczycy zachowali znaczną samodzielność kulturową, w dużej mierze dzięki izolacji politycznej. W XIX w. silne wpływy japońskie doprowadziły do formalnej niezależności od Chin, ale zarazem z czasem do jej całkowitego podporządkowania Japonii. Stan ten trwał do 1945 r. Po zakończeniu II wojny światowej, gdy północną część Korei zajęły wojska radzieckie, a południową amerykańskie, nastąpił podział kraju na 2 strefy wpływów z granicą wzdłuż 38° szer. geogr. pn. Zapoczątkowana w 1950 r. wojna nie zmieniła w zasadzie poprzedniego stanu i podział Korei na 2 odrębne państwa, potwierdzony rozejmem w Phanmundzom w 1953 r., stał się faktem. Między państwami została utworzona strefa zdemilitaryzowana (pow. 1200 km2), nie należąca do żadnego z nich, w której przebywanie jest zabronione. Odmienne programy rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym także polityki wobec zagranicznego ruchu osobowego, przyjęte w obu państwach, uzasadniają oddzielne omówienie rozwoju turystyki.

Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna
KRL-D prowadzi politykę samodzielnego, wpół autarkicznego rozwoju gospodarczego, w warunkach silnej izolacji zewnętrznej. Dotyczy to także warunków zagranicznej wymiany turystycznej, która prowadzona jest w sposób zorganizowany i jest limitowana. Jest to  podstawowy czynnik słabego, jak dotąd, rozwoju turystyki międzynarodowej w tym kraju. Dodatkowym czynnikiem ograniczającym jest tylko częściowa dostępność terytorium KRL-D dla turystów zagranicznych. Przygotowane są dla nich 4 dobrze zagospodarowane trasy z punktem początkowym w stolicy kraju, Phenianie. Program zwiedzania obejmuje obiekty przyrodnicze, historyczne oraz związane ze współczesnością kraju. Głównym ośrodkiem turystycznym KRL-D jest zatem Phenian. Jest to całkowicie nowe miasto odbudowane po zniszczeniach wojennych w latach 1950-53. Nie dysponuje wieloma zabytkami poza dwoma bramami miejskimi w XVII i XVIII w.
Najważniejsze atrakcje stanowią: położony na wzgórzu i dominujący nad miastem monumentalny pomnik przywódcy kraju, Kim-Ir-Sena, Muzeum Rewolucji, szereg wielkich budowli użytku publicznego w stylu narodowym, nawiązującym do architektury chińskiej i japońskiej, oraz nowoczesne metro. Poza Phenianem głównymi ośrodkami turystycznymi są: Mangiende — rodzinna miejscowość Kim-Ir-Sena (niedaleko Phenianu); Wonsan — port nad Morzem Japońskim, z dobrze turystycznie zagospodarowaną nadmorską dzielnicą rekreacyjną; Góry Diamentowe (Ky-mgang-san) — ok. 100 km na południe od Wonsan, w których największymi atrakcjami są: uzdrowisko Ondzong-ri, trasy spacerowe do wodospadu Kuronion (70 m) i góry Man-mulson oraz położone u podnóża gór jezioro Samilpho; Kesong — dawna stolica państwa Korjo z licznymi zabytkami: zabudowania uniwersytetu, bramy miejskie, "Most Krwi", świątynie, grobowce królewskie, ruiny średniowiecznego zamku; Phanmundzom — miejsce podpisania rozejmu w 1953 r., obiekty misji pokojowych; Góry Miohiang-sanmek — na północ od Phenianu, gdzie znajduje się kilka zabytków buddyjskich (świątynie, kamienne stupy), uzdrowisko, Muzeum Międzynarodowej Przyjaźni i atrakcyjne trasy spacerowe do wodospadów Riongion (120 m).
Jak dotąd duża część KRL-D znajduje się poza penetracją turystyczną; przede wszystkim Góry Północnokoreańskie (z przejawami działalności wulkanicznej, np. Pektu-san jest stożkiem wulkanicznym) i prawie całe wybrzeże. KRL-D ma zatem znaczne możliwości rozwoju turystyki międzynarodowej, tym bardziej, że  leży w pobliżu Japonii i innych dynamicznie rozwijających się gospodarczo państw Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej.
Dokładne dane o wielkości zagranicznego ruchu turystycznego w KRL-D nie są dostępne. Przypuszczalnie nie przekracza on 100 tys. osób rocznie.

Korea Południowa
Korea Południowa ma korzystniejsze walory przyrodnicze od KRL-D. Wynika to przede wszystkim z zalet klimatu; ciepły klimat wybrzeża kraju w powiązaniu z dobrze rozwiniętą linią brzegową (liczne zatoki, dużo przybrzeżnych wysp), atrakcyjne piaszczyste plaże, stwarzają sprzyjające warunki do rozwoju turystyki pobytowej. Ponieważ jednocześnie wnętrze kraju ma atrakcyjne tereny do uprawiania turystyki poznawczej (8 parków narodowych), alpinizmu, speleologii (liczne jaskinie we wschodniej części kraju), narciarstwa (góra Sorak-san na wschód od Seulu), stąd też Korea Południowa może oferować szeroki wachlarz programów turystycznych.
W Korei Południowej znajduje się większość zabytków z okresu starych dynastii Pegdzu i Silla oraz ponad 3,5 tys. obiektów związanych z religią i kulturą buddyjską.
Korea Południowa należy do pierwszej dziesiątki tzw. krajów nowo uprzemysłowionych, wykazujących dynamiczny rozwój gospodarczy. Przyczynia się to również do rozwoju krajowego ruchu turystycznego, a przez to rozbudowy bazy turystycznej, także na potrzeby turystyki międzynarodowej. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych poczyniono również znaczne wysiłki inwestycyjne w celu poprawy dostępności komunikacyjnej kraju poprzez rozbudowę sieci drogowej, kolejowej oraz lotnisk (8 lotnisk międzynarodowych). Rozbudowane zostały połączenia lotnicze z Europą, Ameryką Północną, Japonią i innymi państwami Azji Wschodniej oraz promowe z Pusan do Shimonoseki w Japonii. Dodatkowymi czynnikami podnoszącymi atrakcyjność kraju w skali międzynarodowej są: dzielnice rozrywkowe w Seulu, Inczhon, Pusan i Dzedzu, centra bankowo-handlowe w Seulu i Pusan przyciągające biznesmenów z całego świata oraz niskie ceny wielu wyrobów przemysłowych, umożliwiające turystom z krajów wysoko rozwiniętych dokonywanie tanich zakupów. Najważniejszym jednakże czynnikiem stymulującym rozwój turystyki zagranicznej w Korei Południowej jest liberalna polityka wjazdowa (obywatele 13 państw nie potrzebujących wiz).
Wszystkie wymienione czynniki powodują, że przyjazdy turystów zagranicznych do Korei Południowej wykazują stały wzrost. Gdy w 1967 r. odwiedziło ten kraj 84 tys. obcokrajowców, to w 1975 r. już 633 tys., w 1981 r. 1,2 min, a w 1989 r. — 1,7 min. Najliczniej przyjeżdżają turyści z Japonii (59%) i Stanów Zjednoczonych (18%), a z krajów europejskich z Wielkiej Brytanii i RFN, odpowiednio: 2,5% oraz 2,3% ogółu przyjazdów. Dzięki dużej liczbie przyjazdów turystów zagranicznych i stosunkowo niewielkiej liczbie wyjazdów turystycznych obywateli własnego kraju Korea Południowa ma dodatnie dewizowe saldo turystyczne. Dochody z turystyki wynosiły w 1989 r. 3265 min dolarów USA.
Najważniejsze regiony turystyczne Korei Południowej to: północna i południowo-wscho-dnia część kraju oraz wyspa Dzedzu-do.
W regionie północnym głównymi centrami turystyki zagranicznej są: Seul (liczne zabytki,
w większości z XIV i XV w.: pałace królewskie, ogrody, bramy miejskie, wielkie centrum kulturalne, tzw. Dom Koreański, dzielnica bankowa, kilka kompleksów wypoczynkowych i rozrywkowych), Inczhon (kompleks wypo-czynkowo-rozrywkowy nad Morzem Żółtym), Phanmundzom (mur rozdzielający Koreę Południową od KRL-D), Sokcho i Kangnung (ośrodki wypoczynkowe nad Morzem Japońskim), Pujo na południe od Seulu (pozostałości dawnej stolicy państwa Pegdze).
W regionie południowo-wschodnim najczęściej odwiedzane są: Kyogju (w pobliżu zabytki z okresu królestwa Silla: świątynia Pultuk, groty Sokguram, grobowce królewskie z I w. p.n.e. i późniejszych stuleci), Pusan (świątynie buddyjskie, uzdrowiska nadmorskie Haendae i Songdo z licznymi obiektami rozrywkowymi, centrum bankowe, cmentarz żołnierzy ONZ poległych w wojnie koreańskiej), Yosu (ośrodek wypoczynkowy na południowym wybrzeżu) oraz klasztor Haein koło Tegu, gdzie przechowywanych jest 80 tys. drewnianych tabliczek pierwszej świętej księgi buddyjskiej z dynastii Korjo z XIII w.
Wyspa Dzedzu-do ma atrakcyjne tereny wypoczynkowe nad morzem oraz wycieczkowe w centrum. Atrakcją są również połowy pereł przez kobiety.