Laos

Obszar 236,8 tys. km2; 13 prowincji i wyodrębniony okręg stołeczny; ludność 3,9 min (1 1 km?; stolica Wientian (377 tys. mieszk.); ok. 16% ludności miejskiej; większe miasta (tys.): Sawannakhet (51), Pakse (45), Luang Prabang (44); ok. 80% populacji stanowią Laotańczycy oraz inne pokrewne ludy grupy tajskiej, ponadto plemiona Meo, Yao, iudy pochodzenia indonezyjskiego, Chińczycy, Wietnamczycy i Hindusi; język urzędowy laotański; większość mieszkańców wyznaje buddyzm, ponadto różne kulty prymitywne; grunty orne 4%, lasy 65%; ok. 70% zatrudnionych w rolnictwie; brak linii kolejowych, 1,4 km dróg o nawierzchni ulepszonej na 100 km2; waluta: 1 kip = 100 at.

Niemal całą powierzchnię Laosu zajmują góry (Phu Bia na północy, 2820 m n.p.m., góry Truong Son na południo-wschodzie) oraz płaskowyże (Bolowen na południu) rozcięte wąskimi i głębokimi dolinami Mekongu i jego dopływów (Ou, Ngum i in.).
Klimat jest zwrotnikowy monsunowy, wilgotny, w części północnej kraju podzwrotnikowy. Średnie temperatury miesięczne wahają się w południowym Laosie od 26 do 32°C. Na północy kraju wynoszą 14-15°C w styczniu oraz 22-25°C w miesiącach letnich. Roczne sumy opadów wahają się w dolinie Mekongu od ok. 1000 do 2000 mm, w górach przekraczają 3000 mm. Pora deszczowa trwa od maja do października.
Wśród zbiorowisk leśnych (ok. 65% pow. kraju) przeważają wiecznie zielone lasy równikowe. Bardziej suche rejony płaskowyżów porastają lasy drzew tracących okresowo liście, a także sawanny.
W VII-I w. p.n.e. na obszar dzisiejszego Laosu przybyły z południa Chin ludy z grupy Tajów (najliczniejsze plemię Lao). Od II w. n.e. istniały tu księstwa feudalne zależne najpierw od państwa Khmerów, a od XIII w. od Syjamu. W połowie XIV w. zjednoczyły się one w królestwie Lang Czang (Miliona Słoni) ze stolicą w Luang Prabang. W XVI w. nastąpił rozwój budownictwa sakralnego (buddyjskie świątynie Wat Xieng Thong i Wał That Luang w Luang-Prabang oraz Wat Phra Keo, Wat Sisaket i That Luang w Wientian), natomiast w XVII-XIX w. powstały liczne budowle drewniane o konstrukcji słupowej, wspartej na ceglanej podmurówce, zdobione rzeźbami i malowidłami (np. świątynia Phya Vat i pawilon biblioteczny Wat Sisaket w Wientian). Ingerencje Wietnamu w wewnętrzne sprawy Laosu w XV w., przegrane wojny z Birmą w XVI w. oraz wewnętrzne konflikty doprowadziły w XVIII w. do rozpadu państwa na dwa królestwa: ze stolicą Wientian (opanowane w 1778 r. przez Birmę) oraz w Luang Prabang (podbite w 1885 r. przez Syjam). W 1893 r. obszar Laosu zajęły wojska francuskie. Kraj stał się najpierw protektoratem Francji, a później jej kolonią. W okresie II wojny światowej Laos znajdował się pod okupacją japońską i syjamską.

Ruchy narodowowyzwoleńcze w pierwszej połowie XX w. przekształciły się w latach 1945-53 w zbrojne powstania antyfrancuskie, zakończone uzyskaniem przez kraj niepodległości w 1954 r. Rywalizacja między istniejącymi ugrupowaniami politycznymi w Laosie doprowadziła w 1958 r. do wybuchu wojny domowej, której w latach 1964-73 towarzyszyła zbrojna interwencja amerykańska (głównie naloty bombowe) oraz agresja wojsk reżimu sajgońskiego (w 1971 r.). W 1975 r., po zwycięstwie nad siłami interwentów, obalono monarchię i proklamowano Laotańską Republikę Ludowo-Demokratyczną. Podjęto także kroki zmierzające do normalizacji życia w kraju i jego aktywizacji gospodarczej, przyjmując socjalistyczny model rozwoju.
Turystyka w Laosie zaczęła się rozwijać dopiero w ostatnich latach (ok. 30 tys. turystów w 1989 r.). Jest to wynikiem słabego rozwoju infrastruktury oraz ogólnego prymitywizmu warunków egzystencji spowodowanego wieloletnią zależnością kolonialną i długotrwałymi działaniami wojennymi. Szczególnie dużym utrudnieniem w aktywizacji turystycznej jest niedorozwój sieci transportowej (brak linii kolejowych, niedostatek dróg). Możliwości wykorzystania transportu wodnego, zwłaszcza Mekongu, są ograniczone do pory deszczowej, gdyż w porze suchej żeglugę uniemożliwiają mielizny i progi.
Wśród miejscowości atrakcyjnych turystycznie wymienić należy Wientian i Luang Prabang.

Wientian leży w środkowej części kraju, nad Mekongiem: zostało założone w XIII w. Od 1563 r. pełniło funkcję stolicy całego kraju, a po podziale Laosu w 1707 r. na dwa królestwa zostało stolicą jednego z nich. W latach 1778-82 było okupowane przez Birmańczyków, a w 1827 r. — zdobyte i zniszczone przez Syjamczyków. Od 1954 r. jest siedzibą rządu laotańskiego. Wśród licznych zabytków1 najbardziej znana jest świątynia Wat Phra Keo (XVI w.), w której mieści się muzeum buddyjskiej sztuki sakralnej. Cennym architektonicznie obiektem jest That Luang (XVI w.) — najważniejsze w Laosie sanktuarium buddyjskie, oraz kompleks świątyń Wat Sisaket (XIX w.), który jest obecnie muzeum z największym w Laosie zbiorem posągów Buddy. Na uwagę zasługuje również drewniana rezydencja królewska (XIX w.).

Luang Prabang leży w północnej części kraju nad Mekongiem, przy ujściu rzeki Khan. W latach 1353-1563 było stolicą i głównym ośrodkiem religijnym Laosu: po podziale kraju w 1707 r. — stolicą separatystycznego królestwa. W latach 1949-75 znajdowała się tu siedziba króla zjednoczonego Laosu. Oprócz pałacu królewskiego cennymi zabytkami sztuki są świątynie buddyjskie, m.in. Wat Xieng Thong (XVI w.) i Wat That Luang (XVI w.). Interesujące pod względem architektonicznym są także drewniane pagody z XVIII-XIX w. Atrakcję turystyczną okolic Luang Prabang stanowią groty Pakou (nazywane także Tham Ting), w których znajduje się sanktuarium Buddy, odwiedzane już w XII w. przez licznych pielgrzymów.
W południowym Laosie, w pobliżu miejscowości Pakse, znajduje się Champasak — dawna stolica księstwa, podległego do XIII w. wpływom państwa Khmerów. Zabytkiem reprezentującym stary styl budownictwa khmerskiego jest tu zwłaszcza świątynia Wat Phu (X-XI w.).